Wat een refurbished toestel echt scheelt aan grondstoffen

Wat een refurbished toestel echt scheelt aan grondstoffen

Over de milieuwinst van tweedehands wordt veel beweerd, met grote cijfers en weinig uitleg. De kern is eenvoudiger dan de reclame en ook harder: het grootste deel van de milieubelasting van een smartphone zit in het maken ervan, niet in het gebruiken ervan. Wie dat begrijpt, weet ook waarom de enige echt grote ingreep is: een toestel langer laten meegaan.

De rekening zit in de productie

Voor er een toestel bestaat, is er erts gedolven, vervoerd, vermalen en geraffineerd. Zijn er chips gemaakt in fabrieken die enorm veel energie en ultrazuiver water gebruiken. Is er een display geassembleerd, is alles verpakt en over de wereld verscheept. Daar staat het gebruik tegenover: een telefoonbatterij is klein en je laadt hem op met een hoeveelheid stroom die naast een koelkast of een boiler nauwelijks opvalt.

De conclusie die daaruit volgt is niet dat je zuiniger moet laden. Ze is dat het aantal toestellen dat gemaakt wordt de bepalende factor is, en dat je daar invloed op hebt door er langer met hetzelfde te doen.

Wat er in een toestel zit

Een toestel van onder de tweehonderd gram bevat tientallen elementen. Aluminium of staal in het frame en glas aan beide zijden. Koper in de borden, de spoelen en de kabels. Tin in de soldeerverbindingen, en goud, zilver en palladium op de contacten en connectoren, omdat die niet mogen oxideren. Lithium, kobalt, nikkel en grafiet in de batterij. Zeldzame aardmetalen zoals neodymium in de luidsprekers, de trilmotor en de magneten. Tantaal in de condensatoren, indium in het scherm, en kunststoffen uit aardolie voor de rest.

Het punt is niet de hoeveelheid, want van de meeste van die stoffen zitten er milligrammen tot enkele grammen in. Het punt is de verhouding. Die grammen komen uit erts waarin de concentratie erg laag is, en dus moet er veel steen verplaatst, vermalen en met water en chemicaliën behandeld worden om ze eruit te halen. Die verhouding tussen wat er ingaat en wat eruit komt, is wat een toestel duur maakt voor de omgeving, niet het gewicht dat je in de hand houdt.

Waar de keten kwetsbaar is

Bij een aantal van die stoffen is het probleem niet alleen ecologisch. Kobalt, tin en zeldzame aardmetalen komen uit gebieden en mijnen waar de omstandigheden slecht te controleren zijn. Je hoeft daar geen moreel verhaal van te maken om de praktische conclusie te zien: elk toestel dat opnieuw gebruikt wordt, trekt dat stuk van de keten niet opnieuw in gang.

Wat hergebruik daadwerkelijk verandert

Aan een toestel dat opnieuw in omloop gaat, hoeft geen frame, geen bord, geen camerablok en geen scherm gemaakt te worden. Wat er meestal wel bij komt, is een batterij en soms een display. Dat is het kleinste en goedkoopste deel van de materiaalrekening. Je vervangt met andere woorden het kleinste deel van de materiaalrekening in plaats van het geheel, en je vermijdt het maken van één nieuw toestel omdat iemand dit toestel gebruikt in plaats daarvan.

Daar komt nog een laag bij die mensen vergeten: onderdelen. Een toestel dat echt niet meer te redden is, levert nog werkende camera's, luidsprekers, knoppen en behuizingsdelen voor andere herstellingen. Ook dat vervangt nieuwe productie.

Recyclage is de tweede keuze, niet de eerste

Bij versnipperen en smelten worden sommige metalen goed teruggewonnen, vooral goud, koper en aluminium. Andere komen er slecht of niet uit, omdat ze in legeringen en in minieme hoeveelheden verspreid zitten. En alles wat aan constructie, assemblage en afregeling in dat toestel gestopt is, gaat bij recyclage volledig verloren: je houdt materiaal over, geen toestel.

De volgorde is dus: langer gebruiken, herstellen, doorverkopen, en pas dan recycleren. Elke stap die je overslaat, kost meer dan de vorige.

Het probleem van de schuif

De grootste verspilling is niet een kapot toestel maar een werkend toestel in een lade. Het doet daar niets, het vervangt voor niemand een nieuwe aankoop, de batterij loopt intussen leeg en veroudert, en de waarde zakt elk kwartaal. Een toestel dat je niet meer gebruikt, is op zijn nuttigst op het moment dat je ermee stopt, en niet twee jaar later.

Praktisch: log uit voor je het opstuurt, want toestellen met een simlock, een MDM-slot of een actief iCloud-account kunnen we niet inkopen, en zet je data veilig. De inkoopprijs staat 14 dagen vast, zodat je niet hoeft te beslissen op de dag dat je het toevallig terugvindt, en na goedkeuring volgt de uitbetaling binnen twee werkdagen. De rest staat bij inkoop.

Wat er hier met een toestel gebeurt

Elk toestel gaat door 32 controlepunten in de eigen werkplaats in Zarren. De batterij moet minstens 85 procent capaciteit hebben, anders gaat er een nieuwe in. Omdat er op bordniveau met microsoldeerwerk gewerkt wordt, is een toestel met een defecte chip niet meteen schroot: een herstelling op dat niveau houdt een toestel in omloop dat elders in de container zou eindigen. Scherm en behuizing worden bij elk toestel vernieuwd, met 24 maanden garantie en 30 dagen bedenktijd erop. Ook dat heeft een ecologische kant: een toestel dat er gaaf uitziet en werkt zoals verwacht, blijft in gebruik en verdwijnt niet na een maand alsnog in een schuif omdat de krassen tegenvielen. Hoe die controle verloopt, staat bij kwaliteit.

Wat het niet is

Een refurbished toestel is geen schoon toestel. Het is gemaakt met alles wat daarbij hoort, en die belasting is al betaald. De winst zit erin dat je die over meer jaren gebruik spreidt. Daaruit volgt ook de eerlijke rangorde: het schoonste toestel is het toestel dat je al hebt en nog twee jaar houdt. Daarna komt een toestel dat iemand anders al had. En een tweedehands toestel kopen dat je eigenlijk niet nodig hebt, is nog altijd een toestel extra in omloop.

Concreet blijft er dan dit over: vervang de batterij in plaats van het toestel, kies tweedehands wanneer je toch vervangt, haal het oude toestel uit de lade zolang het werkt, en koop niet meer toestellen dan je gebruikt.